हर्क साम्पाङ : खोटाङको बाल्ययात्रादेखि धरानको नेतृत्व र राष्ट्रिय राजनीतिसम्म

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा कतिपय पात्रहरू समयले बनाइदिन्छ, कतिपय संघर्षले, र कतिपय पात्रहरू यस्ता हुन्छन् जो आफ्नै शैली, व्यक्तित्व र अडानले सामाजिक चेतनामा पहिला प्रवेश गर्छन्, अनि राजनीति आफैँ पछिबाट आउँछ। हर्क बहादुर राई (हर्क साम्पाङ) पनि यस्तै पात्र हुन् ।

गाउँबाट उठेका, साधारण परिवारका, विवाद र लोकप्रियता एकैसाथ बोक्दै, नयाँ राजनीतिक शैलीको खोज र प्रयोगमा लागेका एक असाधारण चरित्र। उनी कहिले रकस्टार जस्तै गिटार समाएर भीडलाई आकर्षित गर्छन्, कहिले कठोर शब्दमा सत्ता संरचनालाई चुनौती दिन्छन्, अनि कहिले गाउँले जस्तो सरल बनि कोदालो बोकेर श्रमदानमा उत्रन्छन्। यही बहुआयामले उनलाई नेपालका सबैभन्दा चर्चित स्थानीय नेतामध्ये एक बनाएको छ।

खोटाङको पहाडमा जन्मिएका साम्पाङ

हर्क साम्पाङको जन्म पूर्वी नेपालको खोटाङ जिल्लाको खार्तम्छामा एक साधारण र श्रमप्रधान परिवारमा भयो। पहाडी गाउँमा बाल्यकाल बिताउनु भनेको पानी बोक्ने, दाउरा काट्ने, बाख्रा हाँक्ने, खेतबारीमा अभिभावकको हात समाउने, र स्थानीय समस्यासँग प्रत्यक्ष परिचित हुँदै हुर्किने हो।

यही अनुभूति हर्क साम्पाङको व्यक्तित्वको बुनियादी ‘माटो–चरित्र’ बन्यो। गाउँले जीवनले उनलाई सानैदेखि परिश्रम, आत्मसम्मान र सामुदायिक बन्धन बुझायो।

बाल्यकालमा उनी पुस्ताकै मात्र विद्यार्थी थिएनन्; उनी प्रकृतिका विद्यार्थी पनि थिए। पहाडको एक्लोपन, झरनाको ध्वनि, जंगलको घनत्व, र गाउँको सामुदायिकता यी सबैले उनलाई विचारशील बनायो। गाउँमा हुने अन्याय, बलियोले कमजोरमाथि गर्ने दादागिरी, सरकारी सेवाको अभाव, र युवाहरूको निराशा यी कुराले उनलाई बाल्यकालमै सामाजिक चेतनासँग जोडे। त्यसै भएर होला, परिपक्वतासँगै उनले आफूलाई केवल ‘रोजगारी खोज्ने युवक’ नभई ‘असमानतासँग लड्ने मानिस’ को रूपमा विकसित गर्दै लगे।

युवावस्था : जीवन–संघर्ष र सामाजिक चेतनाको विस्तार

हर्क साम्पाङ युवावस्थामा खोटाङ छोडेर विभिन्न शहर र ठाउँमा सरे। यो यात्राले उनलाई सामाजिक विविधता, समस्याहरू र नयाँ अवसरहरू देखायो। आर्थिक अवस्था आफ्नो पक्षमा थिएन,

तर कठिनाइहरूले उनलाई झुकाएनन्। उनले विभिन्न स्थानमा श्रम गर्नुपरेको अनुभव गरे, कहिले निर्माण स्थल, कहिले जंगली क्षेत्रमा, कहिले चिया बेच्दै, कहिले साना–ठूला काम गर्दै।

यही क्रममा उनले बुझ्दै गए, “कसैले केही गर्दैन, जबसम्म आफैँ उठेर काम गर्दैन।”

युवावस्थाको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष थियो आत्मअध्ययन। उनी पुस्तकका सुनौलो अनुशरणकर्ता नभए पनि विषयका खोजकर्ता थिए। राजनीति, समाज, वातावरण, इतिहास र विद्रोहबारे जानकारी लिन उनी लालायित हुन्थे। यही अध्ययनले उनलाई धैर्यभन्दा विद्रोह, मौनताभन्दा आवाज, अनि दर्शकभन्दा सहभागी बन्न सिकायो।

सामाजिक अभियन्ता : समस्यालाई भाषणले होइन, श्रमले उत्तर दिने अभ्यास

हर्क साम्पाङ साँचिकै अर्थमा सामाजिक अभियन्ता बन्दै गए। उनले आफ्नो जीवनका धेरै वर्ष पानीका मुहान संरक्षण, जंगल बचाउने, स्थानीय बस्तीहरूको समस्या समाधान, वातावरणीय संकटतर्फ ध्यानाकर्षण, सार्वजनिक संरचना सुधार जस्ता मुद्दामा बिताए।

धरान प्रवेश गरेपछि त उनको अभियान अझ तीव्र बन्यो। धरान सुन्दर थियो, तर पानीको समस्या गम्भीर; हरियाली थियो, तर आवास विस्तारले जोखिम बढ्दै थियो; शहर ठूलो थियो, तर योजनाबद्धता कमजोर। यी सबैले उनलाई यति छोयो कि उनले ‘धरानका लागि केही गर्नैपर्छ’ भन्ने दृढता बनाए।

2022 को स्थानीय चुनाव : लौरो चिन्हबाट आएको ऐतिहासिक उभार

२०७९ (2022) को स्थानीय तह निर्वाचन हर्क साम्पाङको जीवनको मोड थियो। उनले राजनीतिक दलहरूको आडमा होइन, स्वतन्त्र नागरिकको हैसियतमा धरान उपमहानगरपालिकाको मेयरका लागि उम्मेदवारी दिए।

प्रचार–प्रसारका लागि ठूलो बजेट थिएन, तर विचार र शैली बलियो थियो।
ठूला पार्टीहरूको उडानलाई चुनौती दिने सानो तर दृढ आवाज यही साम्पाङको शक्ति थियो।

उनी जनतासँग सीधै भेट्थे, भुइँमै बस्थे, घाम–पानीमा हिँड्थे, कहिले सडकको धूलोमा, कहिले खेतबारीमा।
अन्ततः परिणाम अद्भुत आयो २० हजारभन्दा बढी मत ल्याउँदै उनले ठूला–ठूला राजनीतिक दलका उम्मेदवारलाई हराउँदै मेयर बने।

यो केवल एक व्यक्तिको जित थिएन यो जनताको असन्तुष्टिको विस्फोट थियो।
नेताहरू परिवर्तन भएनन्, त्यसैले जनताले नयाँ अनुहार खोजे त्यही अनुहार हर्क साम्पाङ थिए।

मेयरको रूपमा उदय : लोकप्रियता, असमान प्रयोग, र निरन्तर विवादको यात्रा

मेयर बनेपछि हर्क साम्पाङ नेपालका सार्वजनिक चर्चाको प्रमुख पात्र बने।
उनको गैर–परम्परागत शैली—गिटार बजाउँदै भाषण गर्ने, सडकमा कविता पढ्ने, श्रमदानमा सामान्य नागरिकसँगै काम गर्ने यस्ता कामले उनलाई ‘रकस्टार मेयर’ को उपनाम दिलायो।

धरानको पुरानो पानी समस्यालाई प्रमुख एजेन्डा बनाएर उनले धेरै प्रयास गरे।
अनि श्रमदानमार्फत सडक, ढल, सार्वजनिक संरचना बनाउने वा सुधार्ने अभियान निरन्तर चले।

तर लोकप्रियतासँगै आलोचना पनि उस्तै आयो।
– निर्णय प्रक्रियामा लचकता नदेखिएको,
– प्रशासनिक संरचना असहयोगी भएको आरोप,
– आलोचना सहन नचाहने स्वभाव,
– पत्रकारहरूसँगको तिक्तता,
– केही अभियानमा ‘व्यवस्थापनको कमी’
यस्ता विषयहरू विवादका केन्द्र बने।

समर्थकहरू भन्छन्
“उनी पुरानो सिस्टमसँग एक्लै लडिरहेका छन्।”
आलोचकहरू भन्छन्
“उनी व्यक्तिवादले पुरै संस्थालाई छायामै पारिरहेका छन्।”

र यी दुई दृष्टीकोणको संघर्ष नै हर्क साम्पाङको राजनीतिक यात्रा बनिरहेको छ।

राष्ट्रिय आकांक्षा : ‘श्रम संस्कृति पार्टी’ को उदय

२०२५ सम्म आइपुग्दा हर्क साम्पाङले आफ्ना विचार र आन्दोलनलाई संस्थागत गर्न निर्णय लिए। त्यसको परिणाम थियो ‘श्रम संस्कृति पार्टी’ को जन्म।

यो पार्टीले श्रमलाई सम्मान दिने, भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अडान लिने, जनसहभागितालाई प्राथमिकता दिने, र विकासमा आत्मनिर्भरता खोज्ने दिशामा आफूलाई उभ्यायो।

पार्टी घोषणा सभाहरूमा युवाहरूको ठूलो उपस्थिति देखिन थाल्यो।
काठमाडौँदेखि धरान, तराईदेखि पहाडसम्म उनका भाषणहरू ‘पुरानो नेतृत्‍वबाट निराश’ वर्गका लागि नयाँ विकल्पको संकेत बन्न थाले।

हर्क साम्पाङ अब केवल स्थानीय पात्र रहेनन्, उनी राष्ट्रिय वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिका सम्भावित चुम्बक बनिरहेका थिए।

हर्क साम्पाङको शैली : प्रेम, आशा, विद्रोह र द्वन्द्वको मिश्रण

हर्क साम्पाङको सफलता र विवाद दुवै उनको शैलीसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ।

उनलाई मन पराउनेहरूले भन्छन्

उनले श्रमलाई राजनीतिक एजेन्डा बनाए।
उनी झूटो नसक्छन्, बोल्छन्।
उनी जमीनसँग जोडिएका छन्।
उनी भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर छन्।
उनी ‘काम गरेर देखाउने’ नेता हुन्।

आलोचकहरू भन्छन्

शैली बढि, संरचना कमजोर।
भावनात्मक भाषणले काम चल्दैन।
प्रशासनसँग संघर्षले विकास रोक्छ।
लोकप्रियता खोज्ने काम बढी।
संस्थागत प्रक्रियाको उपेक्षा।

यिनै दुई विचारको भीडभाडबीच हर्क साम्पाङको कथा निरन्तर लेखिंदैछ।

आजको हर्क साम्पाङ : एक व्यक्तिमा आशा र विवादको समान छाया

आज हर्क साम्पाङ
– धरानका मेयर,
– एउटा नयाँ राजनीतिक पार्टीका संस्थापक,
– उत्पीडन र असमानताविरुद्ध बोल्ने आवाज,
– युवाहरूका लागि विद्रोहको प्रतीक,
– शक्तिशाली वर्गका लागि चुनौती,
– र आलोचकहरूका लागि विवादका स्रोत
बनेका छन्।

उनको व्यक्तित्व एकधारिलो छैन बहुआयाम छ।
उनको यात्रा सरल छैन उतार–चढाव छ।
उनको भविष्य निश्चित छैन तर प्रभाव विशाल छ।

हर्क साम्पाङको कथा अझै लिखिइरहेको छ, र भविष्यले उनको नाम नेपाली राजनीतिमा कहाँ पुर्‍याउँछ त्यसले समयले मात्रै बताउनेछ।

तर यत्ति पक्का छ
नेपालले कहिल्यै नदेखेको नेतृत्वशैली लिएर एक गाउँले युवक राजनीतिक केन्द्रमा आइपुगेका छन्।
उनले हिम्मत, विद्रोह, श्रम र आत्मविश्वासलाई राजनीति बनाएका छन्।
र यही कारणले हर्क साम्पाङ अब केवल व्यक्ति होइनन् एक बहस, एक विरोध, एक सम्भावना र एक प्रश्न बनेका छन्।
नेपाल कता जाँदैछ? नयाँ पुस्ता कस्तो नेतृत्व चाहन्छ?
हर्क साम्पाङको कथा यी सबै प्रश्नहरूको बीचमा उभिएको जीवन्त पात्र हो।